Gotowość szkolna


Czy Twoje dziecko jest gotowe do szkoły?

Gotowość szkolna - plik do pobrania

Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie
i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością opanowuje podstawy edukacji.

Może bez przeszkód realizować potencjał intelektualny i osobowościowy.

Ma wielką szansę na to, by w przyszłości osiągnąć sukcesy edukacyjne, zawodowe i osobiste na miarę swoich wrodzonych
możliwości.
Gotowość do nauki nie jest jednak czymś, co dziecko osiąga automatycznie w pewnym
wieku (np. po ukończeniu 7 lat).

Decyduje o niej wiele czynników – nie tylko wrodzone możliwości dziecka, ale także (w bardzo dużej mierze) to, jakie doświadczenie zdobyło do tej pory dzięki pomocy dorosłych.

Badania prowadzone w Polsce pokazują niestety, że ok. 30% pierwszaków
na początku nauki nie jest jeszcze do niej gotowa.

Wiele spośród nich w naturalny sposób przezwycięża napotkane trudności i po kilku miesiącach dogania „doroślejszych” kolegów. Jeśli jednak zaległości rozwojowe dziecka są duże i obejmują wiele sfer, może to oznaczać dla niego
spore kłopoty – i to nie tylko w sferze nauki.

Pamiętaj! O sukcesie edukacyjnym w dużej mierze decydują lata przedszkolne – zadbaj
o to, by możliwości rozwojowe Twojego dziecka zostały w pełni wykorzystane.


Od czego zależy gotowość szkolna?

  • wieku kalendarzowego dziecka i indywidualnego tempa rozwoju fizycznego

i psychologicznego (niektóre dzieci rozwijają się szybciej, inne wolniej – w wieku 6–7 lat
różnice między rówieśnikami są dosyć spore),

  • aktywności dorosłych, stwarzających dziecku warunki do rozwoju – im bogatsze (w sensie

intelektualnym) środowisko, im więcej czasu poświęcają kilkulatkowi dorośli na wspólne
rozmowy, zabawy, rysowanie, uczenie, wycieczki, tym szybciej osiągnie on gotowość
szkolną.

Trzeba tu zaznaczyć, że ogromne korzyści dla przygotowania do szkoły przynosi
uczęszczanie do przedszkola – nie tylko do obowiązkowej zerówki.

Niezwykle ważne jest, by na etapie edukacji przedszkolnej – w przedszkolu lub w domu
– określać poziom gotowości szkolnej, aby dowiedzieć się, jakie umiejętności wchodzące w skład
gotowości szkolnej dziecko już osiągnęło, a nad czym musimy z nim jeszcze popracować.

Jeżeli przedszkolak pod koniec roku szkolnego nie opanował wielu spośród umiejętności koniecznych do
bezproblemowego rozpoczęcia nauki w klasie I, korzystne dla niego będzie odroczenie obowiązku
szkolnego na rok, w trakcie którego intensywna praca nad jego zdolnościami poznawczymi może
zapobiec przyszłym niepowodzeniom szkolnym i związanym z nimi zaburzeniom emocjonalnym.
Rodzice i nauczyciele nie powinni się w tej sytuacji wahać – lepiej aby dziecko rozpoczęło naukę
z młodszym rocznikiem, niż by w pierwszych miesiącach szkoły poznało gorzki smak porażek,
które obniżą jego poczucie własnej wartości i mogą doprowadzić nawet do zaburzeń nerwicowych,
lęku przed szkołą i jej unikania w późniejszym wieku.

 

Elementy składowe gotowości szkolnej

  • Rozwój ruchowy dziecka (tzw. duża motoryka) powinien charakteryzować się

koordynacją ruchów, zdolnością utrzymywania równowagi, zwinnością ruchów na tyle,
by dziecko bezpiecznie poruszało się wśród innych dzieci na terenie szkoły oraz mogło
przez doświadczenia ruchowe poznawać stosunki przestrzenne.

  • Ruchy rąk (tzw. mała motoryka) powinny być sprawne na tyle, by umożliwić odpowiedni

poziom rysowania, pisania drobnych elementów w linijkach; ruchy powinny
być skoordynowane i płynne (od tego zależy tempo pisania i odporność ręki na
zmęczenie).
 

Dojrzałość szkolna w zakresie procesów poznawczych.

  • Uwaga. Dziecko powinno umieć skupiać uwagę przez około 30 minut, powinno

w pewnym zakresie samo sterować uwagą (tzw. uwaga dowolna), aby skłonić się do

zajmowania także tymi sprawami, które są dla niego mniej ciekawe i nie przykuwają

uwagi automatycznie.

Powinno umieć podporządkować uwagę poleceniom nauczyciela

i być zdolne do np. przerwania zabawy i zwrócenia uwagi na czynność zalecaną przez dorosłego.

  •  Pamięć. Dziecko powinno umieć sterować procesem zapamiętywania – umieć

celowo zapamiętać materiał.

Trzeba zaznaczyć, że sprawność zapamiętywania zależy  od koncentracji uwagi –

jeśli dziecko nie zwróci jej na materiał, nie zostanie on zmagazynowany w pamięci trwałej.

Myślenie dziecka powinno charakteryzować się możliwością operowania informacjami
tak, by możliwe stało się rozumienie prostych pojęć, prostych zasad, reguł,
prawidłowości.

Sześciolatek powinien być zdolny do wnioskowania przyczynowoskutkowego
i klasyfikowania obiektów do prostych kategorii pojęciowych.
Z perspektywy gotowości do uczenia się matematyki bardzo ważny jest odpowiedni
rozwój myślenia operacyjnego.

 Mowa powinna pełnić już funkcję komunikatywną.

Sześciolatek powinien porozumiewać się pełnymi zdaniami, mieć odpowiednio duży zasób słów i znać na tyle wiele pojęć, by
korzystać z poleceń i komentarzy nauczyciela oraz rozumieć czytane teksty.

Powinien prawidłowo wymawiać głoski.

Dojrzałość do nauki matematyki obejmuje następujące obszary:

1. Zdolność i gotowość do liczenia:

  • sprawne przeliczanie przedmiotów rzeczywistych oraz ich reprezentacji ikonicznych i symbolicznych (czyli obrazów, schematów),

  • zdolność odróżniania prawidłowego liczenia od błędnego – wykrywania i korygowania

pomyłek popełnianych w przeliczaniu przez inne osoby i siebie samego

  • zdolność uznawania stałości ilości nieciągłych – umiejętność spostrzegania równoliczności

zbiorów pomimo zmiany układu przestrzennego ich elementów; dziecko powinno
rozumieć, że 10 kasztanów „w kupce” to tyle samo, co 10 kasztanów ułożonych w rządek
(dzieci niegotowe do nauki matematyki kierują się przede wszystkim wskazówkami
wizualnymi i są np. głęboko przekonane, że 5 słoni to więcej niż 5 mrówek – bo słonie
są większe),

  • zdolność do wyznaczania konsekwentnej serii w kolejności rosnącej lub malejącej (np.

układania patyczków od najkrótszego do najdłuższego).

Skutki braku gotowości szkolnej

Badania wskazują, że optymalnej gotowości szkolnej nie osiąga aż około 30–40% dzieci
rozpoczynających naukę.

Zwykle po około 6 miesiącach nauki następuje przyspieszenie rozwoju  i dalej funkcjonują w szkole bez zbytnich problemów.

Jednak część spośród nich ma tak duże trudności w opanowaniu materiału, że w wyniku doznawanych niepowodzeń:

  • u niektórych powstaje ogromny lęk przed porażką, co z czasem przekształca się

w nerwicę szkolną,

  •  inne nie lubią szkoły, nie chcą się uczyć, stosowany przymus powoduje niekiedy

wagarowanie, ucieczki, co może sprzyjać demoralizacji,

  •  ciągłe niepowodzenia wywołują stan napięcia psychicznego, które najłatwiej

rozładować poprzez agresję (zachowania agresywne skierowane na słabszych,
tendencje do niszczenia, demolowania itp.).

Ponadto sześciolatek z opóźnieniami rozwoju myślenia, pamięci i uwagi jest zagrożony
wystąpieniem ogólnych trudności w uczeniu się – tego rodzaju deficyty mogą być sygnałem
upośledzenia rozwoju intelektualnego, równie dobrze jednak mogą być wynikiem zaniedbań
środowiskowych.

Dziecko, którego nie zachęcano do logicznego rozumowania, opowiadania  historyjek obrazkowych, uczenia się wierszyków, liczenia itp. może wykazywać opóźnienia w zakresie funkcji umysłowych, które ulegną szybkiemu wyrównaniu przy odpowiedniej pracy
dydaktycznej prowadzonej przed rozpoczęciem nauki szkolnej (w przedszkolu).
Dzieci, u których występują braki w zakresie umiejętności percepcyjnych, są z kolei
zagrożone wystąpieniem specyficznych trudności w uczeniu się pisania, czytania i/lub matematyki.
Są to dzieci z grupy ryzyka dysleksji i dyskalkulii.
Brak dojrzałości emocjonalnej również będzie czynnikiem zaburzającym proces edukacji
i zmniejszającym szanse na sukces szkolny.

Dziecko, które nie potrafi włączyć się do grupy, jest wycofane lub, przeciwnie, agresywne, nadpobudliwe, czy dziecko, które nie potrafi odseparować się od rodziców, z trudem będzie adaptowało się do nowej rzeczywistości i wymagań szkolnych.

Ze względu na prawdopodobieństwo tak negatywnych konsekwencji nie należy
bagatelizować braku gotowości szkolnej i liczyć na to, że dziecko na pewno „samo wyrośnie”,
bez pomocy ze strony rodziców i nauczycieli.

 

W przypadku rozpoznania braku gotowości do nauki w przedszkolu trzeba objąć dziecko dodatkowymi ćwiczeniami stymulującymi opóźnione sfery rozwoju i wskazanie jest odroczenie obowiązku szkolnego u dziecka.

Pamiętaj! Odroczenie obowiązku szkolnego służy wyłącznie dobru dziecka,

dając mu szansę na nadrobienie zaległości i uniknięcie wielu problemów i upokorzeń

w trakcie wieloletniej nauki w szkole!

 

Jak ocenić, czy dziecko jest gotowe do szkoły?

Wypełnij poniższą ankietę. Jeżeli w połowie klasy 0 na większość pytań możesz z pełnym
przekonaniem odpowiedzieć „tak” – Twoje dziecko jest dobrze przygotowane do podjęcia nauki
w I klasie. Im więcej odpowiedzi „nie”, tym bardziej prawdopodobne jest, że przedszkolak będzie
wymagał dodatkowych ćwiczeń przygotowujących do nauki, a nawet odroczenia obowiązku
szkolnego. Zgłoś się wtedy jak najszybciej do poradni psychologiczno-pedagogicznej, gdzie po
badaniu otrzymasz opinię ze wskazaniami do odpowiednich ćwiczeń.

ANKIETA - plik do pobrania

________________________________________________________________________________________

 

Źródła:

Czy Twoje dziecko jest gotowe do szkoły?: Informator dla rodziców 5- i 6-latków Publikacja bezpłatna przygotowana w ramach projektu „Nasza Poradnia: pomoc psychologiczno-pedagogiczna dla zwiększenia szans edukacyjnych dzieci z powiatu limanowskiego i okolic” nr UDA.POKL.09.05.00-12-082/07-00. In: [online]. [cit. 2012-01-09]. Dostupné z: http://www.naszaporadnia.eu/pdf/gotowosc_szkolna.pdf

 

M. Bogdanowicz, Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, Gdańsk, Wydawnictwo Harmonia, 2005.

 

Opracowano na podstawie Skali Gotowości Szkolnej, wyd. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej, Warszawa 2006.


ul. Školní 438 739 91 Jablunkov tel: +420 558357 885, +420 731 475 469 e-mail: pzs@jablunkov.cz 3703747